ضرایب یونانی و نوسان ضمنی در آپشن به ما توضیح می‌دهند که چرا قیمت یک قرارداد فقط با حرکت قیمت سهم بالا و پایین نمی‌شود. ممکن است قیمت دارایی پایه رشد کند، اما ارزش اختیار خرید شما کاهش یابد. ممکن است سهم هیچ حرکتی نداشته باشد، اما قرارداد گران‌تر شود. حتی ممکن است جهت بازار را درست تشخیص دهید و باز هم زیان کنید.
دلیل این اتفاق ساده است: قیمت آپشن هم‌زمان به چند عامل واکنش نشان می‌دهد. قیمت دارایی پایه، زمان باقی‌مانده تا سررسید، میزان نوسان مورد انتظار، نرخ بهره و سرعت تغییر این متغیرها، همگی در رفتار قرارداد نقش دارند.
ضرایب یونانی این حساسیت‌ها را اندازه‌گیری می‌کنند. دلتا اثر حرکت قیمت، گاما سرعت تغییر دلتا، تتا اثر گذر زمان، وگا اثر تغییر نوسان و رو اثر نرخ بهره را نشان می‌دهد.
برای دنبال‌کردن تمام مباحث این بازار به ترتیب، می‌توانید از نقشه راه کامل یادگیری اختیار معامله استفاده کنید.
خلاصه ضرایب یونانی در یک نگاه
| ضریب | چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟ | سؤال اصلی |
| دلتا | حساسیت قیمت آپشن به دارایی پایه | با یک واحد حرکت سهم، قیمت آپشن چقدر تغییر می‌کند؟ |
| گاما | سرعت تغییر دلتا | دلتا با حرکت سهم چقدر سریع تغییر می‌کند؟ |
| تتا | اثر گذر زمان | با گذشت یک روز، چه مقدار از ارزش آپشن کم می‌شود؟ |
| وگا | حساسیت به نوسان ضمنی | با تغییر IV، قیمت آپشن چقدر تغییر می‌کند؟ |
| رو | حساسیت به نرخ بهره | تغییر نرخ بهره چه اثری بر قیمت آپشن دارد؟ |
فرمول بلک–شولز تلاش می‌کند ارزش یک قرارداد را محاسبه کند؛ ضرایب یونانی توضیح می‌دهند این ارزش با تغییر شرایط بازار چگونه رفتار خواهد کرد.
چرا قیمت آپشن فقط با قیمت سهم تغییر نمی‌کند؟
فرض کنید یک اختیار خرید خریده‌اید و انتظار دارید قیمت سهم افزایش پیدا کند. چند روز بعد، سهم واقعاً رشد می‌کند، اما قیمت قرارداد شما کمتر از انتظار بالا می‌رود یا حتی کاهش پیدا می‌کند.
در نگاه اول، این اتفاق غیرمنطقی به نظر می‌رسد. اما ممکن است هم‌زمان با رشد سهم، یکی از اتفاق‌های زیر رخ داده باشد:
- چند روز از عمر قرارداد گذشته و ارزش زمانی آن کاهش یافته است.
- نوسان ضمنی بازار افت کرده است.
- حرکت سهم به‌اندازه‌ای نبوده که هزینه پرداختی شما را جبران کند.
- قرارداد دلتا یا حساسیت پایینی نسبت به حرکت سهم داشته است.
- قرارداد به سررسید نزدیک شده و رفتار گامای آن تغییر کرده است.
بنابراین، برای تحلیل یک آپشن فقط نباید پرسید «سهم بالا می‌رود یا پایین؟». سؤال درست‌تر این است:
سهم چقدر حرکت می‌کند، این حرکت چه زمانی رخ می‌دهد و نوسان مورد انتظار بازار تا آن زمان چه تغییری خواهد کرد؟
برای درک منطق محاسبه قیمت قرارداد، ابتدا مطالعه قیمت آپشن چگونه محاسبه می‌شود؟ از ارزش زمانی تا مدل بلک–شولز مفید است. ضرایب یونانی در واقع ادامه همان بحث هستند و حساسیت قیمت محاسبه‌شده را نسبت به عوامل مختلف نشان می‌دهند.
نکته مهم این است که ضرایب یونانی ابزار پیش‌بینی نیستند. دلتا به شما نمی‌گوید سهم حتماً رشد می‌کند و وگا هم نمی‌گوید نوسان حتماً افزایش می‌یابد. آن‌ها فقط نشان می‌دهند اگر یک متغیر تغییر کند، قیمت قرارداد تقریباً چه واکنشی نشان خواهد داد.
دلتا چیست؟
دلتا معروف‌ترین ضریب یونانی در آپشن است. دلتا نشان می‌دهد اگر قیمت دارایی پایه یک واحد تغییر کند، قیمت آپشن تقریباً چقدر تغییر خواهد کرد.
فرض کنید قیمت یک اختیار خرید ۸۰۰ تومان و دلتای آن ۰٫۶ باشد. اگر قیمت سهم پایه ۱۰۰ تومان افزایش یابد، انتظار داریم قیمت آپشن، با ثابت‌بودن سایر عوامل، تقریباً ۶۰ تومان افزایش پیدا کند:
قیمت تقریبی تغییر آپشن:
۱۰۰ × ۰٫۶ = ۶۰ تومان
پس قیمت قرارداد ممکن است از ۸۰۰ تومان به حدود ۸۶۰ تومان برسد.
این محاسبه تقریبی است؛ زیرا دلتا یک عدد ثابت نیست و با حرکت قیمت سهم، گذشت زمان و تغییر نوسان ضمنی تغییر می‌کند.
محدوده دلتا در اختیار خرید و فروش
دلتا در اختیار خرید معمولاً بین صفر و مثبت یک قرار دارد:
- دلتا نزدیک صفر: قرارداد نسبت به حرکت سهم حساسیت کمی دارد.
- دلتا حدود ۰٫۵: قرارداد واکنش متوسطی به حرکت سهم دارد.
- دلتا نزدیک یک: قرارداد تقریباً شبیه خود سهم حرکت می‌کند.
دلتا در اختیار فروش معمولاً بین صفر و منفی یک قرار دارد:
- دلتای منفی یعنی با کاهش قیمت دارایی پایه، قیمت اختیار فروش افزایش می‌یابد.
- هرچه قدرمطلق دلتا بیشتر باشد، حساسیت قرارداد به قیمت دارایی پایه بیشتر است.
برای مثال، دلتای منفی ۰٫۷ یعنی با افزایش ۱۰۰ تومانی سهم، قیمت اختیار فروش تقریباً ۷۰ تومان کاهش می‌یابد. در مقابل، با افت ۱۰۰ تومانی سهم، قیمت قرارداد تقریباً ۷۰ تومان افزایش پیدا می‌کند.
دلتا و وضعیت ITM، ATM و OTM
دلتا با وضعیت قرارداد ارتباط نزدیکی دارد:
- اختیار خرید عمیقاً در سود یا Deep ITM معمولاً دلتایی نزدیک یک دارد.
- اختیار خرید نزدیک قیمت اعمال یا ATM معمولاً دلتایی در محدوده ۰٫۵ دارد.
- اختیار خرید بسیار دور از سود یا Deep OTM معمولاً دلتایی نزدیک صفر دارد.
در اختیار فروش، همین منطق با علامت منفی برقرار است. اختیار فروش عمیقاً در سود می‌تواند دلتایی نزدیک منفی یک داشته باشد.
این اعداد قطعی نیستند و بسته به زمان باقی‌مانده، نوسان ضمنی و سایر شرایط بازار تغییر می‌کنند.
آیا دلتا احتمال سودکردن قرارداد است؟
گاهی معامله‌گران از دلتا به‌عنوان تخمینی تقریبی از احتمال در سود بودن قرارداد در سررسید استفاده می‌کنند. برای مثال، یک دلتا برابر با ۰٫۴ ممکن است به‌صورت تقریبی به احتمال ۴۰درصدی در سود بودن قرارداد تعبیر شود.
اما این برداشت کاملاً دقیق نیست. دلتا در اصل یک معیار حساسیت قیمتی است، نه ماشین محاسبه احتمال موفقیت معامله.
دلتای ۰٫۷ به این معنی نیست که شما با احتمال ۷۰ درصد سود می‌کنید. حتی اگر قرارداد در سررسید ITM باشد، ممکن است سود حاصل از آن برای جبران پرمیوم پرداختی کافی نباشد.
گاما چیست؟
دلتا نشان می‌دهد قیمت آپشن چقدر به حرکت سهم حساس است. گاما نشان می‌دهد خودِ دلتا با چه سرعتی تغییر می‌کند.
فرض کنید مشخصات یک قرارداد به این شکل باشد:
- دلتا: ۰٫۵
- گاما: ۰٫۰۵
اگر قیمت دارایی پایه یک واحد افزایش پیدا کند، دلتا ممکن است تقریباً از ۰٫۵ به ۰٫۵۵ برسد. اگر قیمت یک واحد کاهش یابد، دلتا ممکن است به حدود ۰٫۴۵ کاهش پیدا کند.
بنابراین، واکنش آپشن در طول حرکت بازار ثابت باقی نمی‌ماند. هرچه سهم بیشتر به نفع اختیار خرید حرکت کند، دلتا نیز می‌تواند بزرگ‌تر شود و قرارداد با سرعت بیشتری افزایش قیمت پیدا کند.
چرا گاما مهم است؟
گاما به معامله‌گر می‌گوید دلتای فعلی قرارداد چقدر پایدار است.
ممکن است امروز دلتای موقعیت شما متعادل باشد، اما اگر گاما بالا باشد، یک حرکت کوچک در سهم می‌تواند دلتا را به‌سرعت تغییر دهد. به همین دلیل گاما برای فروشندگان آپشن و معامله‌گرانی که موقعیت خود را دلتا هج می‌کنند اهمیت زیادی دارد.
گاما معمولاً در قراردادهای نزدیک به قیمت اعمال بیشتر است. دلیل آن این است که یک حرکت کوچک قیمت می‌تواند وضعیت قرارداد را از OTM به ITM یا برعکس تغییر دهد.
همچنین هرچه قرارداد به سررسید نزدیک‌تر شود، گامای قراردادهای ATM می‌تواند شدیدتر شود. در روزهای پایانی، قیمت یک قرارداد نزدیک اعمال ممکن است با یک حرکت کوچک سهم، رفتار بسیار تندتری پیدا کند.
گامای مثبت و منفی
خریداران اختیار خرید و اختیار فروش معمولاً گامای مثبت دارند. این یعنی حرکت قدرتمند بازار در هر جهت می‌تواند واکنش دلتا را به نفع آن‌ها تقویت کند.
فروشندگان اختیار معمولاً گامای منفی دارند. این یعنی با حرکت شدید بازار، دلتا می‌تواند به‌سرعت علیه موقعیت فروشنده تغییر کند.
فروشنده آپشن ممکن است از گذر زمان سود ببرد، اما در مقابل ریسک حرکت سریع بازار و گامای منفی را می‌پذیرد.
تتا چیست؟
تتا اثر گذر زمان بر قیمت آپشن را نشان می‌دهد. تتا به ما می‌گوید اگر سایر عوامل ثابت بمانند، با گذشت یک روز تقریباً چه مقدار از ارزش قرارداد کم یا زیاد می‌شود.
فرض کنید:
- قیمت اختیار خرید: ۳۰۰۰ تومان
- تتا: منفی ۱۰۰ تومان
اگر قیمت سهم، نوسان ضمنی و سایر عوامل تغییری نکنند، انتظار داریم پس از گذشت یک روز، قیمت قرارداد تقریباً به ۲۹۰۰ تومان کاهش پیدا کند.
این کاهش به این دلیل رخ می‌دهد که آپشن یک دارایی تاریخ‌دار است. هرچه زمان کمتری تا سررسید باقی بماند، فرصت کمتری برای شکل‌گیری حرکت مطلوب بازار وجود دارد.
چرا تتا برای خریداران منفی است؟
خریدار آپشن برای داشتن فرصت استفاده از یک حرکت احتمالی در آینده، پرمیوم پرداخت می‌کند. با گذشت هر روز، بخشی از این فرصت از بین می‌رود.
به همین دلیل:
- خریدار اختیار خرید معمولاً تتای منفی دارد.
- خریدار اختیار فروش معمولاً تتای منفی دارد.
- فروشنده اختیار خرید معمولاً تتای مثبت دارد.
- فروشنده اختیار فروش معمولاً تتای مثبت دارد.
تتای مثبت فروشنده به این معناست که اگر بازار مطابق انتظار او آرام بماند، گذر زمان به کاهش ارزش قرارداد و کسب سود او کمک می‌کند.
اما تتای مثبت به معنی سود تضمین‌شده نیست. یک حرکت شدید قیمت یا افزایش نوسان ضمنی می‌تواند سود حاصل از گذر زمان را کاملاً از بین ببرد.
آیا کاهش زمانی همیشه ثابت است؟
خیر. کاهش ارزش زمانی معمولاً خطی نیست. ممکن است یک قرارداد در ابتدای عمر خود روزانه مقدار کمی ارزش از دست بدهد، اما هرچه به سررسید نزدیک‌تر شود، سرعت کاهش ارزش زمانی بیشتر شود.
این موضوع به‌خصوص در قراردادهای نزدیک قیمت اعمال اهمیت دارد. بنابراین، نگه‌داشتن یک آپشن ATM در روزهای پایانی می‌تواند هزینه زمانی سنگینی برای خریدار ایجاد کند.
از طرف دیگر، منفی‌بودن تتا به این معنا نیست که قیمت قرارداد حتماً هر روز کاهش پیدا می‌کند. اگر سهم به‌اندازه کافی حرکت کند یا نوسان ضمنی افزایش یابد، اثر دلتا یا وگا می‌تواند افت ناشی از تتا را جبران کند.
وگا چیست؟
وگا حساسیت قیمت آپشن به تغییر نوسان ضمنی را نشان می‌دهد.
فرض کنید:
- قیمت آپشن: ۸۰۰ تومان
- وگا: ۲۰ تومان
- نوسان ضمنی فعلی: ۳۰ درصد
اگر نوسان ضمنی از ۳۰ درصد به ۳۱ درصد برسد، قیمت قرارداد، با ثابت‌بودن سایر عوامل، ممکن است حدود ۲۰ تومان افزایش پیدا کند.
در اینجا منظور از یک واحد تغییر نوسان، افزایش یک واحد درصدی است؛ یعنی حرکت IV از ۳۰ درصد به ۳۱ درصد، نه افزایش ۱ درصدی نسبت به عدد ۳۰.
چرا افزایش نوسان، آپشن را گران‌تر می‌کند؟
هرچه انتظار حرکت شدیدتری در قیمت دارایی وجود داشته باشد، احتمال اینکه قرارداد در آینده ارزشمند شود بیشتر خواهد بود.
این موضوع هم برای اختیار خرید و هم برای اختیار فروش برقرار است. نوسان بیشتر لزوماً به معنی رشد یا افت قیمت نیست؛ فقط احتمال دامنه بزرگ‌تری از حرکات را نشان می‌دهد.
به همین دلیل، با ثابت‌بودن سایر شرایط:
- افزایش نوسان ضمنی معمولاً قیمت اختیار خرید را افزایش می‌دهد.
- افزایش نوسان ضمنی معمولاً قیمت اختیار فروش را افزایش می‌دهد.
- کاهش نوسان ضمنی معمولاً ارزش هر دو نوع اختیار را کاهش می‌دهد.
خریداران آپشن معمولاً وگای مثبت دارند و از افزایش IV نفع می‌برند. فروشندگان آپشن معمولاً وگای منفی دارند و کاهش IV به نفع آن‌هاست.
چه قراردادهایی وگای بیشتری دارند؟
وگا معمولاً در قراردادهایی بیشتر است که:
- زمان بیشتری تا سررسید دارند.
- نزدیک قیمت اعمال یا ATM هستند.
- ارزش آن‌ها هنوز به‌شدت به اتفاق‌های آینده وابسته است.
در قراردادهای بسیار کوتاه‌مدت، تغییر نوسان فرصت زیادی برای اثرگذاری ندارد. در نتیجه وگا معمولاً با نزدیک‌شدن به سررسید کاهش می‌یابد.
رو چیست؟
رو میزان حساسیت قیمت آپشن به تغییر نرخ بهره را اندازه‌گیری می‌کند.
با افزایش نرخ بهره، قیمت اختیار خرید معمولاً افزایش و قیمت اختیار فروش معمولاً کاهش پیدا می‌کند. در نتیجه:
- اختیار خرید خریداری‌شده معمولاً روی مثبت دارد.
- اختیار فروش خریداری‌شده معمولاً روی منفی دارد.
- موقعیت‌های فروش علامتی مخالف موقعیت‌های خرید دارند.
رو در قراردادهای کوتاه‌مدت معمولاً اهمیت کمتری نسبت به دلتا، گاما، تتا و وگا دارد. اما در سررسیدهای بلندتر یا دوره‌هایی که نرخ بهره تغییرات معناداری دارد، اثر آن مهم‌تر می‌شود.
برای بیشتر معامله‌گران تازه‌کار، تمرکز اولیه بر دلتا، تتا، وگا و گاما کاربردی‌تر است؛ اما رو را نیز نباید کاملاً نادیده گرفت.
تفاوت نوسان تاریخی و نوسان ضمنی چیست؟
نوسان تاریخی و نوسان ضمنی هر دو درباره شدت حرکت قیمت صحبت می‌کنند، اما یکی گذشته را اندازه می‌گیرد و دیگری از قیمت‌های امروز بازار استخراج می‌شود.
| معیار | نوسان تاریخی | نوسان ضمنی |
| نام انگلیسی | Historical Volatility | Implied Volatility |
| جهت نگاه | گذشته | انتظارات فعلی بازار |
| منبع محاسبه | تغییرات قبلی قیمت دارایی | قیمت فعلی قراردادهای آپشن |
| کاربرد اصلی | بررسی رفتار گذشته دارایی | ارزش‌گذاری و مقایسه قیمت آپشن |
| پیش‌بینی جهت بازار | ندارد | ندارد |
نوسان تاریخی چیست؟
نوسان تاریخی نشان می‌دهد قیمت دارایی در یک دوره گذشته تا چه اندازه تغییر کرده است.
برای مثال، می‌توان بازده روزانه یک سهم را در ۳۰، ۶۰ یا ۹۰ روز گذشته بررسی کرد و میزان پراکندگی این بازده‌ها را محاسبه کرد. هرچه قیمت سهم در گذشته حرکات بزرگ‌تر و نامنظم‌تری داشته باشد، نوسان تاریخی بیشتر است.
نوسان تاریخی فقط درباره گذشته صحبت می‌کند. بالا بودن آن تضمین نمی‌کند که سهم در آینده نیز پرنوسان باقی بماند.
نوسان ضمنی چیست؟
نوسان ضمنی یا IV عددی است که از قیمت فعلی آپشن استخراج می‌شود و نشان می‌دهد بازار چه میزان نوسان را در قیمت قرارداد لحاظ کرده است.
نوسان ضمنی مستقیماً روی تابلو از حرکت سهم محاسبه نمی‌شود. معامله‌گران ابتدا قیمت بازار آپشن را می‌بینند و سپس بررسی می‌کنند چه مقدار نوسان باید وارد مدل قیمت‌گذاری شود تا خروجی مدل با قیمت بازار برابر شود.
نوسان ضمنی جهت حرکت را پیش‌بینی نمی‌کند. IV بالا نمی‌گوید سهم حتماً رشد یا ریزش می‌کند؛ فقط نشان می‌دهد بازار حرکت بزرگ‌تری را محتمل می‌داند یا بابت ابهام موجود، پرمیوم بیشتری مطالبه می‌کند.
IV چگونه از قیمت آپشن استخراج می‌شود؟
در مدل‌های قیمت‌گذاری مانند بلک–شولز، معمولاً متغیرهای زیر مشخص هستند:
- قیمت فعلی دارایی پایه
- قیمت اعمال
- زمان باقی‌مانده تا سررسید
- نرخ بهره
- نوع قرارداد؛ اختیار خرید یا اختیار فروش
- قیمت بازار آپشن
تنها متغیری که مستقیماً مشاهده نمی‌شود، نوسان مورد انتظار بازار است.
برای به‌دست‌آوردن IV، قیمت بازار آپشن را وارد مدل می‌کنیم و به‌صورت معکوس می‌پرسیم:
«چه مقدار نوسان باعث می‌شود قیمت محاسبه‌شده مدل با قیمت فعلی بازار برابر شود؟»
این محاسبه معمولاً با روش‌های عددی و تکرارشونده انجام می‌شود؛ زیرا در مدل بلک–شولز فرمول ساده و مستقیمی برای جداکردن نوسان وجود ندارد.
بنابراین:
قیمت بازار آپشن ← مدل قیمت‌گذاری ← نوسان ضمنی
این دقیقاً برعکس حالت عادی ارزش‌گذاری است:
نوسان فرض‌شده ← مدل قیمت‌گذاری ← قیمت نظری آپشن
چرا قراردادهای مختلف IV متفاوتی دارند؟
ممکن است قراردادهای یک دارایی پایه، نوسان ضمنی یکسانی نداشته باشند. قراردادهایی با قیمت اعمال یا سررسید متفاوت می‌توانند IVهای متفاوتی داشته باشند.
این تفاوت ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:
- تقاضای بیشتر برای یک قیمت اعمال خاص
- نگرانی بازار از ریزش یا جهش قیمت
- نزدیک‌بودن یک رویداد مهم
- نقدشوندگی متفاوت قراردادها
- عدم تعادل میان عرضه و تقاضا
- انتظارات متفاوت در سررسیدهای مختلف
به همین دلیل، مشاهده IV یک قرارداد به‌تنهایی کافی نیست. بهتر است نوسان ضمنی آن را با قراردادهای هم‌سررسید، سررسیدهای دیگر و سابقه قبلی خود دارایی مقایسه کنید.
برای مشاهده قیمت اعمال، سررسید، حجم معاملات، موقعیت‌های باز و قراردادهای مختلف یک دارایی، ابتدا باید با روش خواندن نمادها و زنجیره قراردادهای اختیار معامله آشنا باشید.
افزایش IV چه اثری بر خریدار و فروشنده دارد؟
با ثابت‌بودن سایر عوامل، افزایش IV معمولاً باعث افزایش پرمیوم اختیار خرید و اختیار فروش می‌شود.
این اتفاق برای موقعیت‌ها اثر متفاوتی دارد:
| موقعیت | اثر افزایش IV | اثر کاهش IV |
| خرید اختیار خرید | معمولاً مثبت | معمولاً منفی |
| خرید اختیار فروش | معمولاً مثبت | معمولاً منفی |
| فروش اختیار خرید | معمولاً منفی | معمولاً مثبت |
| فروش اختیار فروش | معمولاً منفی | معمولاً مثبت |
خریدار آپشن مبلغ مشخصی پرداخت کرده و از حرکات بزرگ بازار نفع می‌برد. افزایش نوسان مورد انتظار، احتمال وقوع چنین حرکاتی را بیشتر می‌کند و ارزش اختیار او را افزایش می‌دهد.
فروشنده آپشن در مقابل تعهد پذیرفته است. افزایش نوسان، احتمال قرارگرفتن قرارداد در وضعیت نامطلوب برای فروشنده را بیشتر می‌کند. به همین دلیل، ارزش تعهد او افزایش می‌یابد و موقعیت فروش زیان می‌کند.
البته این رابطه زمانی برقرار است که سایر عوامل ثابت باشند. ممکن است هم‌زمان با افزایش IV، قیمت دارایی به‌شدت در جهت مخالف موقعیت حرکت کند و اثر دلتا از اثر وگا بزرگ‌تر شود.
IV Crush چیست؟
IV Crush یا سقوط نوسان ضمنی زمانی رخ می‌دهد که IV در مدت کوتاهی به‌شدت کاهش پیدا کند.
این اتفاق معمولاً بعد از رویدادهایی رخ می‌دهد که پیش از وقوع آن‌ها ابهام زیادی وجود داشته است؛ مانند:
- انتشار گزارش مهم شرکت
- تصمیم مهم اقتصادی
- اعلام نرخ بهره
- مجمع یا افزایش سرمایه
- انتشار یک خبر سیاسی یا تجاری مهم
- مشخص‌شدن نتیجه یک رویداد اثرگذار
قبل از رویداد، معامله‌گران بابت احتمال وقوع حرکت بزرگ حاضرند پرمیوم بیشتری پرداخت کنند. این تقاضا باعث افزایش IV و گران‌شدن آپشن‌ها می‌شود.
بعد از انتشار خبر، حتی اگر قیمت سهم حرکت کند، بخش بزرگی از ابهام بازار از بین می‌رود. در نتیجه نوسان ضمنی ممکن است سریع کاهش یابد و ارزش زمانی قرارداد افت کند.
مثال ساده از IV Crush
فرض کنید پیش از انتشار یک خبر مهم:
- قیمت سهم: ۱۰۰۰ تومان
- قیمت اختیار خرید: ۱۰۰ تومان
- نوسان ضمنی: ۶۰ درصد
پس از انتشار خبر، سهم ۳ درصد رشد می‌کند و به ۱۰۳۰ تومان می‌رسد. تحلیل جهت شما درست بوده است. اما نوسان ضمنی از ۶۰ درصد به ۳۵ درصد کاهش پیدا می‌کند.
ممکن است اثر منفی کاهش وگا و گذر زمان از اثر مثبت رشد سهم بیشتر شود و قیمت قرارداد از ۱۰۰ تومان به ۸۰ تومان برسد.
در این شرایط:
- سهم رشد کرده است.
- جهت تحلیل درست بوده است.
- اما خریدار اختیار خرید ۲۰ درصد زیان کرده است.
این همان دلیلی است که معامله‌گران حرفه‌ای پیش از خرید آپشن‌های گران‌شده در آستانه رویدادها، فقط به جهت احتمالی بازار نگاه نمی‌کنند.
برای سودکردن از یک رویداد، حرکت واقعی سهم باید از حرکتی که قبلاً در قیمت آپشن لحاظ شده است بزرگ‌تر یا سریع‌تر باشد.
چرا ممکن است جهت بازار را درست تشخیص دهیم اما ضرر کنیم؟
در معاملات مستقیم، رشد قیمت دارایی معمولاً به معنی سود خریدار است. در آپشن، درست‌بودن جهت فقط یکی از شروط موفقیت است.
چهار عامل اصلی می‌توانند باعث شوند با وجود تشخیص درست جهت، معامله زیان‌ده شود.
۱. حرکت بازار به‌اندازه کافی بزرگ نباشد
ممکن است سهم رشد کند، اما میزان رشد آن برای جبران پرمیوم پرداختی کافی نباشد.
برای مثال، خرید اختیار خرید زمانی سود نهایی ایجاد می‌کند که قیمت دارایی علاوه بر عبور از قیمت اعمال، هزینه پرمیوم را نیز جبران کند.
۲. حرکت بازار دیر اتفاق بیفتد
ممکن است پیش‌بینی شما در نهایت درست باشد، اما پیش از آن بخش بزرگی از ارزش زمانی قرارداد از بین رفته باشد.
در آپشن فقط جهت حرکت مهم نیست؛ زمان وقوع حرکت نیز اهمیت دارد.
۳. نوسان ضمنی کاهش پیدا کند
ممکن است سهم در جهت مطلوب حرکت کند، اما کاهش IV ارزش قرارداد را پایین بیاورد. این اتفاق به‌خصوص بعد از رویدادهای مهم دیده می‌شود.
۴. دلتای قرارداد پایین باشد
اگر یک اختیار خرید بسیار دور از سود خریده باشید، ممکن است دلتای آن پایین باشد. در این حالت، رشد محدود سهم اثر کمی روی قیمت قرارداد می‌گذارد.
یک سناریوی کامل
فرض کنید شرایط خرید شما چنین باشد:
| متغیر | مقدار |
| قیمت سهم | ۱۰۰۰ تومان |
| قیمت اعمال | ۱۰۵۰ تومان |
| پرمیوم | ۷۰ تومان |
| دلتا | ۰٫۳۵ |
| تتا | منفی ۳ تومان در روز |
| IV | ۴۵ درصد |
پنج روز بعد، قیمت سهم از ۱۰۰۰ به ۱۰۳۰ تومان می‌رسد. جهت تحلیل شما درست بوده است، اما:
- قرارداد هنوز OTM است.
- دلتای اولیه پایین بوده است.
- حدود پنج روز کاهش زمانی رخ داده است.
- IV از ۴۵ درصد به ۳۲ درصد رسیده است.
در نتیجه ممکن است پرمیوم قرارداد به‌جای افزایش، از ۷۰ تومان به ۵۰ تومان کاهش پیدا کند.
این مثال نشان می‌دهد که معامله‌گر آپشن باید سه سؤال را هم‌زمان پاسخ دهد:
- بازار به کدام جهت حرکت می‌کند؟
- اندازه حرکت چقدر خواهد بود؟
- این حرکت تا چه زمانی رخ می‌دهد؟
نوسان ضمنی نیز مشخص می‌کند بازار در حال حاضر چه مقدار از این حرکت احتمالی را در قیمت قرارداد لحاظ کرده است.
برای شناخت کامل ریسک‌های خریدار و فروشنده، مطالعه ریسک اختیار معامله چیست؟ راهنمای وجه تضمین و مارجین کال ضروری است.
جدول ضرایب یونانی چهار استراتژی پایه
علامت‌های جدول زیر وضعیت معمول چهار موقعیت ساده را نشان می‌دهند. اندازه هر ضریب با قیمت اعمال، زمان تا سررسید، IV و وضعیت ITM یا OTM تغییر می‌کند.
| استراتژی | دلتا | گاما | تتا | وگا | رو | شرایط مطلوب |
| خرید اختیار خرید | مثبت | مثبت | منفی | مثبت | مثبت | رشد سریع قیمت و افزایش نوسان |
| خرید اختیار فروش | منفی | مثبت | منفی | مثبت | منفی | افت سریع قیمت و افزایش نوسان |
| فروش اختیار فروش | مثبت | منفی | مثبت | منفی | مثبت | ثبات یا رشد محدود همراه با کاهش نوسان |
| فروش اختیار خرید | منفی | منفی | مثبت | منفی | منفی | ثبات یا افت محدود همراه با کاهش نوسان |
خرید اختیار خرید
در خرید اختیار خرید یا Long Call؛ سود از رشد بازار با ریسک محدود، معامله‌گر دلتای مثبت دارد و از رشد سهم نفع می‌برد. گاما و وگا نیز مثبت‌اند، اما تتای منفی باعث می‌شود تأخیر در رشد قیمت به زیان او تمام شود.
خرید اختیار فروش
در خرید اختیار فروش یا Long Put؛ کسب سود از ریزش و بیمه‌کردن دارایی، دلتا منفی است. افت قیمت دارایی به نفع موقعیت است. افزایش IV نیز معمولاً به خریدار کمک می‌کند، اما گذر زمان همچنان هزینه ایجاد می‌کند.
فروش اختیار فروش
در فروش اختیار فروش یا Short Put؛ دریافت پرمیوم برای خرید سهم در قیمت پایین‌تر، معامله‌گر معمولاً دلتای مثبت و تتای مثبت دارد. او از ثبات یا رشد قیمت نفع می‌برد، اما گامای منفی و افزایش IV می‌تواند ریسک موقعیت را افزایش دهد.
فروش اختیار خرید
در فروش اختیار خرید یا Short Call؛ درآمد محدود در برابر ریسک رشد قیمت، دلتا منفی و تتا مثبت است. فروشنده از آرام‌ماندن یا افت قیمت نفع می‌برد، اما رشد سریع دارایی پایه می‌تواند به دلیل گامای منفی، زیان موقعیت را با سرعت افزایش دهد.
چگونه ضرایب یونانی و نوسان ضمنی در آپشن را کنار هم تحلیل کنیم؟
نگاه‌کردن جداگانه به هر ضریب می‌تواند گمراه‌کننده باشد. یک قرارداد ممکن است دلتای مناسبی داشته باشد، اما تتای آن بسیار سنگین باشد. قرارداد دیگری ممکن است وگای بالایی داشته باشد، اما IV آن از قبل در سطح بسیار بالایی قرار گرفته باشد.
برای تحلیل بهتر، این ترتیب را در نظر بگیرید:
ابتدا سناریوی قیمت را مشخص کنید
فقط صعودی یا نزولی‌بودن کافی نیست. دامنه احتمالی حرکت و زمان وقوع آن را نیز مشخص کنید.
سپس دلتا را بررسی کنید
ببینید قرارداد انتخاب‌شده به حرکت مورد انتظار شما چقدر حساس است. خرید یک قرارداد با دلتای بسیار پایین، به حرکت بزرگ‌تری نیاز دارد.
هزینه انتظار را با تتا بسنجید
تتا را فقط به شکل یک عدد نبینید. آن را نسبت به قیمت قرارداد محاسبه کنید.
مثلاً تتای منفی ۱۰ تومان برای یک قرارداد ۱۰۰۰تومانی چندان سنگین نیست، اما همین تتا برای قراردادی با قیمت ۱۰۰ تومان یعنی ازبین‌رفتن حدود ۱۰ درصد ارزش قرارداد در یک روز، با فرض ثبات سایر عوامل.
ریسک تغییر IV را بررسی کنید
ببینید IV فعلی نسبت به گذشته دارایی، قراردادهای هم‌سررسید و قیمت‌های اعمال دیگر در چه وضعیتی قرار دارد.
IV بالا لزوماً به معنی فرصت فروش و IV پایین لزوماً به معنی فرصت خرید نیست؛ اما نشان می‌دهد چه مقدار انتظار و ابهام در قیمت قرارداد لحاظ شده است.
گاما را نزدیک سررسید جدی بگیرید
در قراردادهای ATM و نزدیک سررسید، دلتا می‌تواند با سرعت زیادی تغییر کند. این موضوع هم فرصت ایجاد می‌کند و هم ریسک.
نقدشوندگی را فراموش نکنید
ضرایب یونانی بر اساس قیمت‌های موجود محاسبه می‌شوند. اگر قرارداد اسپرد خرید و فروش بزرگی داشته باشد یا معاملات آن کم باشد، اعداد محاسبه‌شده ممکن است تصویر دقیقی از قیمت قابل معامله ارائه ندهند.
چک‌لیست تحلیل یک قرارداد آپشن
پیش از ورود به هر معامله، این پرسش‌ها را پاسخ دهید:
تحلیل دارایی پایه
- انتظار من رشد است، افت است یا ثبات؟
- اندازه حرکت احتمالی چقدر است؟
- این حرکت باید تا چه زمانی رخ دهد؟
بررسی قرارداد
- قیمت اعمال قرارداد چقدر با قیمت فعلی سهم فاصله دارد؟
- قرارداد ITM، ATM یا OTM است؟
- چند روز تا سررسید باقی مانده است؟
- دلتا چقدر است و قرارداد چه میزان به حرکت سهم واکنش نشان می‌دهد؟
- گاما چقدر است و دلتا با چه سرعتی تغییر خواهد کرد؟
- تتای روزانه چه مقدار از پرمیوم را از بین می‌برد؟
- وگا چقدر است و تغییر IV چه اثری روی قرارداد دارد؟
- IV فعلی در مقایسه با گذشته و قراردادهای مشابه بالاست یا پایین؟
- آیا رویداد مهمی پیش از سررسید وجود دارد؟
- آیا احتمال IV Crush بعد از رویداد وجود دارد؟
بررسی ریسک معامله
- حداکثر زیان موقعیت چقدر است؟
- نقطه سر‌به‌سر کجاست؟
- آیا حرکت مورد انتظار برای رسیدن به نقطه سر‌به‌سر کافی است؟
- حجم معاملات و موقعیت‌های باز قرارداد مناسب است؟
- فاصله بهترین قیمت خرید و فروش چقدر است؟
- در چه شرایطی از معامله خارج می‌شوم؟
- آیا قصد نگهداری تا سررسید را دارم یا موقعیت را زودتر می‌بندم؟
قرارداد مناسب فقط قراردادی نیست که جهت آن با تحلیل شما هماهنگ باشد؛ باید از نظر زمان، نوسان، قیمت اعمال، نقدشوندگی و ریسک نیز با سناریوی شما سازگار باشد.
اشتباهات رایج در تحلیل یونانی‌ها و IV
دلتا را عددی ثابت فرض‌کردن
دلتا با حرکت قیمت سهم تغییر می‌کند. گاما دقیقاً برای اندازه‌گیری همین تغییر است.
نادیده‌گرفتن تتا
بسیاری از خریداران فقط روی حرکت قیمت تمرکز می‌کنند و هزینه هر روز انتظار را نمی‌بینند.
خرید آپشن فقط به دلیل انتظار یک خبر مهم
ممکن است بازار پیش از شما خبر و نوسان احتمالی آن را در پرمیوم قرارداد لحاظ کرده باشد.
تصور اینکه IV بالا یعنی بازار صعودی است
IV جهت حرکت را مشخص نمی‌کند. نوسان بالا می‌تواند ناشی از احتمال رشد، ریزش یا هر دو باشد.
مقایسه مستقیم IV دو دارایی متفاوت
سطح طبیعی نوسان در دارایی‌ها یکسان نیست. IV باید با سابقه همان دارایی و قراردادهای مشابه مقایسه شود.
توجه به یک ضریب و نادیده‌گرفتن بقیه
دلتا، گاما، تتا و وگا هم‌زمان روی قیمت اثر می‌گذارند. هیچ‌کدام به‌تنهایی نتیجه معامله را توضیح نمی‌دهد.
جمع‌بندی
ضرایب یونانی و نوسان ضمنی در آپشن زبان رفتار قراردادها هستند. این ابزارها توضیح می‌دهند که قیمت آپشن در برابر حرکت دارایی پایه، گذر زمان، تغییر نوسان و نرخ بهره چه واکنشی نشان می‌دهد.
دلتا میزان حساسیت قرارداد به حرکت قیمت سهم را نشان می‌دهد. گاما می‌گوید دلتا با چه سرعتی تغییر می‌کند. تتا هزینه گذر زمان را اندازه می‌گیرد. وگا اثر تغییر نوسان ضمنی را نشان می‌دهد و رو حساسیت قرارداد به نرخ بهره را بررسی می‌کند.
در کنار این ضرایب، نوسان ضمنی مشخص می‌کند بازار چه میزان حرکت و ابهام را در پرمیوم قرارداد لحاظ کرده است. افزایش IV معمولاً به نفع خریداران آپشن و کاهش آن معمولاً به نفع فروشندگان است.
مهم‌ترین نتیجه این است که در بازار آپشن، درست‌بودن جهت تحلیل برای سودکردن کافی نیست. حرکت باید به‌اندازه کافی بزرگ، در زمان مناسب و متناسب با نوسانی باشد که بازار از قبل در قیمت قرارداد لحاظ کرده است.
پیش از خرید یا فروش هر قرارداد، به‌جای تمرکز صرف بر پرمیوم، این پنج سؤال را پاسخ دهید:
- دلتا: با حرکت سهم چه اتفاقی می‌افتد؟
- گاما: این حساسیت با چه سرعتی تغییر می‌کند؟
- تتا: انتظارکشیدن روزانه چقدر هزینه دارد؟
- وگا: تغییر نوسان چه اثری بر موقعیت می‌گذارد؟
- IV: بازار در حال حاضر چه میزان حرکت را قیمت‌گذاری کرده است؟
درک همین پنج سؤال، تفاوت میان خرید تصادفی یک آپشن و تحلیل واقعی رفتار آن را مشخص می‌کند.
